Toespraak van Prinses Mathilde - Uitreiking van de Prinses Mathildeprijs 2011

  • 12/05/2011
Zie ook:

Excellenties,

Dames en Heren,

Beste jongeren,

Investeren in het voorkomen van kinderarmoede is tevens investeren in de toekomst van onze samenleving. Er wordt vandaag te weinig preventief opgetreden. Kinderarmoede op jonge leeftijd is meestal onzichtbaar. En kinderen in armoede leven in een harde wereld.

Het is dan ook geen verrassing dat het Fonds dat mijn naam draagt, vooral aandacht heeft willen geven aan ouders en jonge kinderen. Vooreerst zijn vroegkinderlijke ervaringen van grote invloed op de verdere ontwikkeling, en zeer bepalend voor de capaciteit van het kind om zich aan te passen aan nieuwe levenservaringen. Vervolgens is het natuurlijk makkelijker om een positieve wending te geven aan de ontwikkeling van een jong kind dan aan een gedragspatroon dat al jarenlang problematisch is en het gevolg is van negatieve ervaringen uit het verleden. En tenslotte is het ondersteunen van gezondheid, van positieve elementen in de relatie tussen het jonge kind en de ouders veel effectiever dan de inspanningen om een kind dat reeds lang in een problematische ontwikkeling zit, terug naar gezondheid te brengen. 

Het is algemeen erkend dat de vroege kinderjaren - vooral de eerste drie levensjaren- determinerend zijn voor de ontwikkeling van het kind. Armoede vroegtijdig aanpakken, betekent dat men kinderen meer kansen geeft in hun latere leven én dat men gezinnen beter wapent om uit de vicieuze cirkel van generatie-armoede te geraken.

Kinderen uit arme gezinnen worden immers gelijktijdig blootgesteld aan meerdere risico's. Deze bedreigen zowel hun lichamelijke, sociale, emotionele als cognitieve ontwikkeling. Ze hebben minder sociale netwerken dan kinderen uit gezinnen met een behoorlijk inkomen. En de netwerken die ze hebben, zijn minder krachtig, minder steunend. Ze wonen dan ook vaak in een omgeving die daar minder toe uitnodigt. Toch is geen van de risicofactoren op zich een bedreiging voor de ontwikkeling van die kinderen. Onderzoek geeft aan dat het vooral de blootstelling is aan een opeenstapeling van risico's die de belangrijkste dreiging vormen. Projecten die trachten hulp te bieden op een of ander niveau, dragen er in ieder geval toe bij om deze cumulatie te doorbreken. Bovendien kunnen ze de tijdsduur verkorten dat deze jonge kinderen met ernstige armoede te maken hebben. Kinderen die tijdelijke armoede hebben meegemaakt, worden immers minder getroffen dan zij die in een chronische armoede moeten leven. Aandacht is nodig voor verdere uitbreiding of versterking van interventies die deze gezinnen helpen om hun eigen krachten te ontwikkelen. Ze bieden een buitengewone kans aan de ouders om hun  kinderen een houvast te geven. 

Vandaar dat het Prinses Mathildefonds het belang wenst te onderstrepen van een goede opleiding en deskundigheid van de professionelen uit de kinderzorg die in de eerstelijnszorg geconfronteerd worden met kansarme gezinnen. Er wordt vastgesteld dat deze professionelen vaak onvoldoende geschoold zijn om in kansarmoede levende gezinnen adequaat bij te staan. 

De prijsuitreiking vandaag is zeker geen eindpunt, maar een nieuwe stap op een weg die we ruim een jaar geleden zijn ingeslagen en dit om aandacht te vragen voor de problematiek van armoede bij jonge kinderen en hun gezinnen.

Aan de projectoproep ging vorig jaar al een workshop vooraf met terreinmensen, ervaringsdeskundigen, professionele hulpverleners, en de onderwijssector. Deze workshop was verhelderend en tezelfdertijd confronterend, en wees op het belang van de bekwaamheden, specifieke vaardigheden en attitudes in de opleiding van professionelen in de kinderzorg voor 0- tot 3-jarigen. Een aandachtige blik en voldoende inlevingsvermogen zijn immers nodig om tijdig signalen van kansarmoede op te pikken en om er gepast op te kunnen reageren. Personen die bij hun beroepsuitoefening in contact komen met kinderen en jongeren  in armoede, zijn dus gebaat bij een groter besef van wat armoede inhoudt en wat hun  leefwereld betekent.

Het is belangrijk dat een opleiding de ontwikkelingsstimulering van het jonge kind in zijn totaliteit aanpakt. Dit betekent leren omgaan met het kind, omgaan met de ouders, regelmatig onderling overleg tussen collega's en omgaan met externen.

Maar er is nog een lange weg te gaan, want weinig diensten beschikken over zowel de kennis over het omgaan met kansarme groepen, als over gezins- en opvoedingsondersteuning en activiteiten die de ontwikkeling van kleine kinderen stimuleren.

Het voorbije jaar werd ook op Europees niveau nagedacht over kinderarmoede en het welzijn van kinderen. De Europese Conferentie over dit thema, georganiseerd onder het Belgische Voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie en waaraan ook het Fonds deelnam, gaf eveneens als aanbeveling dat duidelijke criteria moeten vastgelegd worden voor de kwalificaties van het professioneel personeel van diensten die bevoegd zijn voor jonge kinderen.

Dames en Heren,

De projecten die wij vandaag voordragen als laureaat en als nominatie hebben de kracht dat ze uitgaan van het ondersteunen van bestaande vaardigheden in het gezin waar armoede heerste, en dat ze door het versterken van die vaardigheden de positieve band tussen kind en familieleden aanmoedigen. Alle gezinnen, ook arme gezinnen, verkiezen een respectvolle benadering, zonder zich beschuldigd of bedreigd te moeten voelen door de armoede waarin zij moeten functioneren. Bovendien weten we dat wie zorgt voor het kind, ook zorg draagt voor de andere gezinsleden. Positieve resultaten hebben niet alleen betrekking op de jonge kinderen waarover we het in deze projecten in het bijzonder hebben. Ze leiden ook tot positieve veranderingen bij ouders, broers en zussen. Wij hopen dat het winnende project symbool kan staan voor de positieve kettingreactie die wij willen aanmoedigen, namelijk dat jonge kinderen die in armoede leven, kunnen opgroeien in een gezin dat sterker gemaakt wordt met de hulp van de samenleving. Dit kan ten eerste door het ondersteunen van vaardigheden van de eigen ouders. Ook hulp van ouders aan ouders in lokale sociale netwerken blijkt efficiënt. Tenslotte kan dit doel bereikt worden met de steun van hulpverleners die in hun opleiding extra aandacht gehad hebben voor armoedeproblematiek, en vooral geleerd hebben dankzij de opbouw van praktijkervaringen met ervaringsdeskundigen. 

Zoals vorige jaren heeft een jongerenjury de uiteindelijke laureaat aangeduid. Het Fonds hecht immers groot belang aan de inbreng van jongeren in het debat over thema's die hen direct aanbelangen. Ik dank de leerlingen van de scholen Sint-Jozefinstituut te Hamme en het Institut Notre-Dame te Thuin voor de ernst en inzet waarmee ze hun opdracht ter harte hebben genomen.

Dames en Heren,

Professor Adriaenssens heeft in het begin al uitgebreid verwezen naar de lustrumviering vandaag van 10 jaar Prinses Mathildefonds. Het Fonds heeft al die jaren op een bescheiden, maar efficiënte manier gewerkt om kwetsbare mensen uit de schaduw te halen en een stem te geven. Mijn gezin is steeds een bron van inspiratie en aanmoediging geweest om het aspect "opvoeding" in onze werkzaamheden centraal te stellen.

Maar nog belangrijker is dat het Fonds het  voorbije decennium de steun, raad en bijstand gekregen heeft van velen. En ik dank eenieder hier van harte voor.

Ik dank u voor uw belangstelling.